Górnik rozlicza się z fiskusem (część 2)

- Prawo podatkowe posługuje się pojęciem miejsca zamieszkania, lecz nie podaje jego definicji. Miejsce zamieszkania definiuje kodeks cywilny, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania składają się więc dwa elementy; przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego tam pobytu. O zamieszkaniu w danej miejscowości możemy mówić jedynie wtedy, gdy przebywanie w danej miejscowości łączy się z założeniem tam centrum swoich interesów osobistych i majątkowych. Nie należy, więc utożsamiać miejsca zamieszkania z zameldowaniem, które jest aktem administracyjnym potwierdzającym jedynie pobyt osoby w danej miejscowości.

Miejsce zamieszkania jest podstawowym kryterium powstania obowiązku podatkowego w Polsce. W konsekwencji, osoby posiadające miejsce zamieszkania w Polsce, podlegają obowiązkowi podatkowemu w Polsce od całości swoich dochodów, tj. osiągniętych w kraju i za granicą (z zastosowaniem metod unikania podwójnego opodatkowania w stosunku do danych dochodów uregulowanych w umowach międzynarodowych) - jest to tzw. nieograniczony obowiązek podatkowy. Natomiast osoby nie posiadające w Polsce miejsca zamieszkania opodatkowują jedynie dochody z pracy wykonywanej w Polsce oraz inne dochody osiągnięte na terytorium RP - jest to tzw. ograniczony obowiązek podatkowy.

Trzeba zaznaczyć, że miejsce pobytu znajdujące się poza krajem - nawet, gdy czas jego trwania obejmuje kilka lat - lecz osoba przebywa za granicą w przejściowych celach, po osiągnięciu których ma zamiar powrócić do kraju, nie zmienia charakteru obowiązku podatkowego danej osoby w Polsce. O tym, czy pobyt ma charakter czasowy, czy też nie, każdorazowo rozstrzygają okoliczności danego przypadku. Dla osoby mającej miejsce zamieszkania w Polsce i uzyskującej dochody za granicą, z pewnością istotne są regulacje umowy międzynarodowej zawartej pomiędzy Polską a krajem źródła dochodów, dotyczące metody unikania podwójnego opodatkowania danego rodzaju dochodu.

W świetle polskich umów istnieją dwie metody zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu, a mianowicie: metoda wyłączenia z progresją - oznacza, że w państwie będącym miejscem zamieszkania osoby (w Polsce), wyłącza się z podstawy opodatkowania dochody uzyskane za granicą. Dochody uzyskane za granicą bierze się jednak pod uwagę dla ustalenia stawki podatku należnego od dochodów uzyskanych w Polsce, czyli do ustalenia tzw. stopy procentowej. (taka metoda znajdzie zastosowanie na przykład w przypadku uzyskania dochodów z pracy najemnej w Czechach lub w Niemczech).
Metoda odliczenia - polega na tym, że dochody ze źródeł zagranicznych łączy się z dochodami uzyskanymi w Polsce, a potem od podatku obliczonego od łącznej sumy dochodów odlicza się kwotę podatku zapłaconego w obcym państwie. Z tym, że odliczenie to nie może być dokonane w kwocie większej niż podatek przypadający proporcjonalnie na dochód osiągnięty za granicą (taka metoda znajdzie zastosowanie na przykład w przypadku uzyskania dochodów z pracy najemnej w Holandii).

- Co wówczas, gdy posiada się dwa miejsca zamieszkania. Pracuję w Karwinie i tam jestem zameldowany, ale z rodziną mieszkam w Wodzisławiu Śl. i tu też mam meldunek. Gdzie się rozliczyć? Czy można sobie samemu wybrać kraj rozliczenia? Chodzi o Polskę , Czechy lub Niemcy.

- W prawie polskim obowiązuje zasada wyrażona w art. 28 kodeksu cywilnego, zgodnie z którą można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Obywatel polski mający miejsce zamieszkania w Polsce (ustalone zgodnie z zasadami opisanymi wyżej) nie może mieć równocześnie miejsca zamieszkania za granicą. Z okoliczności podanych w zapytaniu wynika, że posiada Pan miejsce zamieszkania w Wodzisławiu Śląskim (bowiem w tej miejscowości mieszka Pan wraz z rodziną, natomiast pobyt w Karwinie wiąże się jedynie z wykonywaniem pracy - tak więc w Wodzisławiu Śląskim ogniskuje się centrum Pana interesów życiowych). W konsekwencji jest Pan w Polsce objęty nieograniczonym obowiązkiem podatkowym, co oznacza, iż w Polsce podlega Pan obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, tj. osiągniętych w kraju i za granicą. Nie ma Pan, więc prawa wyboru kraju rozliczenia dochodów. W przypadku dochodów uzyskanych za granicą, obowiązki podatkowe regulują bowiem ustawy podatkowe zainteresowanych państw (tj. państwa miejsca zamieszkania osoby i państwa źródła dochodów) oraz regulacje umowy międzynarodowej o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej pomiędzy tymi państwami. Wedle umowy międzynarodowej zawartej pomiędzy Rządem RP a Rządem Republiki Czeskiej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, dochody z pracy najemnej wykonywanej przez osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce dla czeskiego pracodawcy są opodatkowane tylko w Czechach, jednakże dochód osiągnięty za granicą, bierze się pod uwagę dla ustalenia stawki podatku należnego od dochodów uzyskanych w Polsce, czyli do ustalenia tzw. stopy procentowej. W przypadku braku dochodów w Polsce podlegających opodatkowaniu - na podatniku nie ciąży obowiązek składania zeznania rocznego. Podobne zasady obowiązują w przypadku dochodów z pracy w Niemczech.

- Na podstawie jakich dokumentów osoba pracująca za granicą ma wypełnić swoje roczne zeznanie podatkowe? Czy trzeba te dokumenty przedłożyć do wglądu w US? Co zrobić, gdy zagraniczny pracodawca nie przedłożył do końca lutego informacji o wysokości dochodów i potrąconych zaliczkach?

- Przepis nakładający na płatników obowiązek przekazania pracownikowi w terminie do końca lutego roku następującego po roku podatkowym informacji o wysokości uzyskanego przychodu i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, obowiązuje jedynie polskich pracodawców. Zatem podatnik uzyskujący dochody z pracy wykonywanej za granicą na rzecz zagranicznego pracodawcy powinien zadbać o uzyskanie dokumentów pozwalających na rozliczenie tych dochodów w Polsce. Tymi dokumentami mogą być np. tzw. paski płacowe dot. wysokości wypłaconego wynagrodzenia i dokonanych potrąceniach.
Po uzyskaniu ostatecznej wiedzy o wysokości uzyskanych dochodów i zapłaconego podatku za granicą - w razie potrzeby - podatnik powinien skorzystać z możliwości złożenia korekty zeznania rocznego. Do zeznania nie należy załączać dokumentów dotyczących dochodów uzyskanych za granicą, jednakże urząd skarbowy ma prawo zażądać ich przedłożenia celem weryfikacji prawidłowości zeznania.

- Co ze składką zdrowotną opłacaną mi w Polsce przez polską firmę, która zatrudniła mnie do pracy w czeskiej kopalni? Mogę ją odliczyć od podatku?

- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala dokonać w zeznaniu rocznym odliczenia od podatku kwoty składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne, pobranej przez płatnika w roku podatkowym na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lutego 1997r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 1997r. Nr 28, poz. 153 ze zm.), natomiast od 1.10.2004r. pobranej na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. nr 210, poz. 2135). Jeżeli płatnik w 2004r. pobrał składki zdrowotne na podstawie ww. ustaw, ma Pan prawo do dokonania odliczenia.

- Na jakim formularzu osoba pracująca za granicą składa zeznanie roczne i czy może rozliczyć się wspólnie z żoną?

- Dochody osiągnięte za granicą - do opodatkowania w Polsce zgodnie z metodą odliczenia lub wykazywane w celu obliczenia stopy procentowej do dochodu polskiego stosownie do metody wyłączenia z progresją - wykazuje się w zeznaniu PIT - 36 oraz na załączniku PIT-ZG. Uzyskanie dochodów za granicą nie stanowi przeszkody do opodatkowania dochodów łącznie z małżonkiem, pod warunkiem, że spełnione zostaną ustawowe przesłanki takiego opodatkowania, tj.:
- w roku podatkowym 2008 każdy z małżonków podlegał w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu tzn. miał miejsce zamieszkania na terytorium RP,
- istniała między małżonkami wspólność majątkowa, pozostawali w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, złożą wniosek o łączne opodatkowanie wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym, do żadnego z małżonków w roku 2008 nie miały zastosowania przepisy ustawy z dnia 20 listopada 1998r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 ze zm.) za wyjątkiem dochodów (przychodów) z tytułu umowy najmu, dzierżawy lub umów o podobnym charakterze, oraz
- żaden z małżonków nie korzystał z opodatkowania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 30c ustawy o podatku dochodowym tj. podatkiem liniowym.