Emerytury: w Polsce podobnie jak w Belgii

W czasach, gdy w Polsce fedrowano 200 mln t węgla (łącznie z kamieniem), górnicy przechodzili na emeryturę w wieku 55 lat. Z badań Głównego Instytutu Górnictwa, przeprowadzonych bodaj pod koniec dekady Gierka, wynikało, że średnia długość życia górnika kopalni węgla kamiennego to 58 lat. Niedługo później powstała Solidarność i wywalczyła (władza większego oporu w tej mierze nie stawiała) przepisy emerytalne dla górników do dziś obowiązujące w warstwie zasadniczej.

W zdecydowanej większości państw Unii Europejskiej górnicy przechodzą na emeryturę wcześniej od tzw. nieuprzywilejowanych obywateli. Nawet tam, gdzie górnictwo jest niszową gałęzią gospodarki. W istocie więc uprawnienia emerytalno-rentowe mają charakter szczególny. Przyjrzyjmy się, jak wygląda prawo do emerytury górniczej poza Polską...

Niemcy
W 2012 roku w tym państwie mają funkcjonować cztery kopalnie z rocznym wydobyciem w okolicach 12 mln t węgla. Są jeszcze zakłady górnicze innych kopalin, których pracownicy są uprawnieni do górniczych emerytur. Przepisy emerytalne są tam bardzo skomplikowane. Górnik wysłużony (po łacinie: emeritus) ma średnio ok. 56 lat, acz ogólny przepis mówi, że górnicy dołowi mają prawo do emerytury, jeżeli ukończyli 60 lat i wykażą 25 lat ubezpieczenia emerytalnego. Można zostać emerytem wcześniej, jeśli pracowało się na określonym stanowisku.

Czechy
U naszych południowych sąsiadów, gdzie kopalnie są prywatne, górnicy idą na emeryturę dopiero po ukończeniu 63 lat (o dwa lata wcześniej), przy czym tydzień pracy w górnictwie jest krótszy o 2,5 godziny od ustawowego i wynosi (również dla geologów) 37,5 godziny.

Austria
By przejść na emeryturę górniczą (czyli na warunkach preferencyjnych), trzeba mieć 60 lat i opłacać składki ubezpieczeniowe przez co najmniej 240 miesięcy z tytułu pracy w zakładzie górniczym, w tym przynajmniej przez 120 miesięcy składkowych z pracy wykonywanej pod ziemią.

Belgia
System belgijski jest zbliżony do polskiego. Górnik pracujący pod ziemią (spełniający warunki) może zostać emerytem w wieku 55 lat. Pracujący w odkrywce - w wieku 60 lat. A jak przepracuje, przede wszystkim pod ziemią, 25 lat, to na emeryturę może iść "w każdym wieku".

Francja
Ustawowy wiek emerytalny dla górników wynosi 55 lat. Uprawnienia oblicza się kwartałami opłaconych składek (trzeba ich mieć 120). Nie ma limitu wiekowego, gdy chce się przejść na wcześniejsze (niepełnopłatne) górnicze świadczenie emerytalne.

Hiszpania
Nie ma sztywno ustalonego wieku dla emeryta górniczego. Bezprzywilejowy wiek emerytalny to (jeszcze) 65 lat dla mężczyzny. Gdy jest się górnikiem, to czynnikiem skracającym powszechny wymóg jest tzw. wskaźnik redukcji. W zależności od wykonywanej pracy, jej szkodliwości oraz niebezpieczeństwa ów współczynnik wynosi od 0,05 do 0,50 (np. dla pracujących na przodku lub ścianie). Warunkiem dokonania redukcji okresu pracy uprawniającego do emerytury przed osiągnięciem wieku powszechnego jest opłacanie składki ubezpieczeniowej przez co najmniej 15 lat. Nie wdając się w szczegóły, można powiedzieć, że górnik może pobierać emeryturę w pełnym wymiarze, gdy ma na koncie 35 lat opłacania składek (czytaj: pracy w warunkach górniczych).

Wielka Brytania
Przemysł węglowy zatrudnia na Wyspach ok. 11 tys. ludzi. Obowiązuje tu odrębny system emerytalny dla górników. Na emeryturę w United Kingdom górnik może przejść najwcześniej w wieku 60 lat, czyli o pięć lat wcześniej od trybu powszechnego. Wówczas będzie otrzymywał 100 proc. wyliczonej emerytury. Jeśli będzie chciał przejść na odpoczynek wcześniej, to będzie miał niższe świadczenie. 50-latek ma prawo do 60 proc. świadczenia, 51-latek do 62,9 proc. itd.

Co na to KE?
Komisja Europejska zamierza dążyć do zrównania wieku emerytalnego dla wszystkich państw Unii. Jeśli tak się stanie, to nie należy sądzić, by "szczególne uprawnienia emerytalno-rentowe górników", dziś zróżnicowane w poszczególnych państwach (ale i tak korzystniejsze od mających niepreferencyjne uprawnienia), nie miały podlegać ujednoliceniu.